کمپوست (تولید کود از زباله) عبارت است از تجزیه موادآلی موجود در زباله های فساد پذیر در شرایط خاص وکنترل شده که از این طریق مواد آلی به موادی مفید مانند هوموس و ... تبدیل میشود

این روش که خود نوعی بازیافت موادآلی از زباله است مناسبترین روش دفع ویا استفاده مجدد از زباله های مناطق روستایی است. با توجه به رونق کشاورزی در روستاها ونیاز کشاورزان به کود، کود کمپوست تهیه شده از مواد فساد پذیر ومواد زاید گیاهی وکشاورزی وفضولات دامی می تواند به عنوان یک اصلاح کننده خاک کشاورزی ومناسبتر از کود شیمایی مورد استفاده قرار گیرد.

سیستم مناست تهیه کمپوست در مناطق روستایی

از روش های مناسب تهیه کود کمپوست در مناطق روستایی کشور می توان به واحدهای بیوکمپوست خانگی اشاره کرد.

بیوکمپوست، کود کمپوستی را گویند که فقط از پسماندهای آلی منشاء میگیرد این پسماندها شامل بخش آلی زباله ها (مواد زاید آلی خانگی جداسازی شده از مبدأ) وپسماندهای باغها ئمزارع می باشد. به کمک کرم های خاصی نیز میتوان نسبت به تهیه کود کمپوست از پسماندها اقدام کرد که به ورمی کمپوست معروف است. از انواع ظروف وجایگاه های مناسب میتوان برای تولید کمپوست خانگی استفاده کرد که از آنجمله می توان به توری های سیمی استوانه ای یا مکعب شکل جعبه واطاقک های چوبی بدون سرو ته جایگاه های ساخته شده از سنگ یا آجر یا بلوک های سیمانی دارای فضاهای خالی محفظه های پلاستیکی سوراخ دار محفظه های فلزی وجایگاه های ساخته شده از کاه ویونجه اشاره کرد.

مزایای استفاده از روش کمپوست

1-     مواد فسادپذیر از بخش های آلوده کننده زباله محسوب میشود. با تولید کود از این مواد همراه با مواد زاید گیاهی وفضولات دامی وحتی فضولات انسانی می توان ضمن برطرف کردن مشکلات بهداشتی مربوط به استفاده خام از فضولات دامی از آلودگی بیشتر محیط زیست جلوگیری کرد.

2-     از کود بدست آمده برای بهبود حاصلیخیزی زمین های کشاورزی به جای کودهای شیمیایی استفاده کرد.

3-     به زمین کمتری برای مواد زاید نیاز است.

4-     نوعی بازیافت به حساب آمده وجلوی خارج شدن مواد از چرخه طبیع ماده وانرژی گرفته می شود.

5-     در صورت استفاده از روش های ساده وسنتی مقرون به صرفه بوده وفروش کود حاصله می تواند قسمتی از هزینه های جمع آوری ودفع زباله ها را جبران کند.

معایب استفاده از کمپوست

1-     در صورت استفاده از روش های پیشرفته به هزینه بالا ئپرسنل ماهر نیاز دارد.

2-     بخش هایی از مواد زاید جامد از این طریق قابل دفع نیستند ولازم است از روش دفن نیز به عنوان روش مکمل استفاده شود.

3-     در محیط پیرامون محل تهیه کمپوست، اغلب بوهای نامطبوع به مشام می رسد واحیاناَ حشرات وپرندگان دیده می شوند که موجب اعتراض همسایگان خواهد شد.

4-     در صورتی که عملیات تبدیل زباله به کود به طور دقیق کنترل نشود آلودگی مواد زاید به زمین های کشاورزی سرایت کرده واز طریق محصولات تولید شده، در سطح وسیعی پراکنده می شود ویا محل تهیه کمپوست به محل تلنبار زباله تبدیل خواهد شد .

5-     در صورت نبود بازار فروش یا اختلال درآن برا ی کود تولیدی ذخیره آن مشکل خواهد بود. (البته در روستاها با توجه به حجم پائین کود تولیدی ومتقاضی زیاد مشکلی برای عرضه وجود نخواهد داشت)

فواید استفاده از بیوکمپوست در روستاهای کشور

1-     محصول نهایی با ارزش بوده وبرای اهالی روستا سود دهی خواهد داشت.

2-     زمین بسیار کمی برای آماده سازی وپردازش نیاز دارد.

3-     با توجه به اینکه بیش از 80 درصد زباله های روستایی را مواد آلی تشکیل میدهد استفاده از این روش میتواند ضمن بازیافت واستفاده مفید از زباله ها تأثیر بسایر مثبتی بر بهداشت محیط روستا وکاهش آلودگی ها داشته باشد.

4-     زمین مورد نیاز برای اماکن دفن، کاهش می یابد.

5-     کاربرد بیوکمپوست رطوبت خاک را حفظ کرده، دما را متعادل نموده واز فرسایش خاک می کاهد.

بازیافت

6-   در کار دفع زباله، اولین قدم امحاء ودور کردن زباله از محیط زندگی انسان است. اما چون در داخل زباله ها موادی یافت می شوند که میتوان از این مواد مجدد استفاده کرد، برخی کسانی که نگاهی اقتصادی دارند زباله را طلای کثیف نامیده اند. بر این اساس به فرایند مجدد از موادی که عنوان زباله را به خود می گیرند بازیافت گویند

این گفته که همه بخش های زباله قابل بازیافت هستند ومی توان به نوعی از آنها استفاده کرد، شاید ابتدا اغراق آمیز به نظر آید اما با نگاهی به ترکیبات زباله های روستایی وبررسی فهرست فعالیت های بازیافتی صحت این گفته را تأیید میشود

کاغذ، پلاستیک وفلزات هر کدام جداگانه قابل بازیافتند. از مواد فسادپذیر برای کمپوست واز نخاله های ساختمانی برای احیای زمین میتوان استفاده کرد. از کلیه مواد قابل اشتعال نیز می توان برای بازیافت انرژی استفاده کرد.

مدیریت فضولات دامی

فضولات دامی عبارتست از کلیه مواد زائد جامد ومایعی که از طریق دامها در محیط تخلیه می گردد. درمناطق روستایی به دلیل وجود دام در بیشتر منازل، مواد آلی بیشتری نسبت به شهرها وجود دارد که شامل کود گاوی وگوسفندی وفضولات مرغی بعلاوه مواد زائد طویله ای می باشد.

منابع تولید فضولات دامی در روستا معمولاً منازل هستند که در بیشتر آنها طویله ای برای نگهداری دام وجود دارد. همچنین ممکن است در برخی روستاها مجتمع های دامداری ویا مرغداری وجود داشته باشد که روزانه مقدار قابل توجهی فضولات تولید می کنند.

در خانه های روستایی معمولاً فضولات دامی بهمراه دیگر مواد زائد در محوطه حیاط یا درجلوی منازل ریخته وذخیره میشوند تا در فصل مناسب (معمولاً پاییز) مورد استفاده قرار گیرند. این انباشتن فضولات به تولید مگس وپخش بو کمک می کند وبه افزایش انتشار بیماری ها منجر می شود.

اولین گام در کنترل دامی کاهش یا جلوگیری از آلودگی در منبع تولید است وسپس بایستی آنها را باعملیات مناسب بازیافت نمود تا ازآلودگی آب ودیگر زیست محیطی جلوگیری شود. بهترین روش برای کنترل واصلاح فضولات دامی استفاده از روش کمپوستینگ برای تهیه کود مناسب وبهداشتی است.

جایی که تعداد کمی از حیوانات نگهداری میشوند بایستی هر روز صبح فضولات اصطبل ها جمع آوری شود ودرصورتی که این کار روزانه انجام نمیشود باید حداقل دوبار در هفته انجام گیرد.

پس از جمع آوری بایستی فضولات به محل مناسبی جهت تهیه کود کمپوست انتقال داده شود. این مکان میتواند گوشه از محوطه حیاط ، در قسمتی از باغ یا زمین کشاورزی یا محلی بیرون از روستا باشد که بسته به محل میتوان کمپوستینگ خانگی یا تهیه کود کمپوست به طور عمومی در بیرون روستا را عملی نمود. همچنین در صورتی که فضولات در محلی انباشته می شوند بایستی با لایه ای خاک، کاه ویا خاکستر برای تولید مواد بازیافتی مناسب پوشیده شوند. کمپوستینگ فضولات این مزیت را دارد که علاوه بر حذف میکروارگانیسم ها مانع پرورش مگس هم می شوند.

در تهیه کمپوست از مواد زائد باستی دامی را با نسبت مناسب با دیگر مواد زائد گیاهی و کشاورزی ومواد قابل فساد زباله ها مخلوط نمود وبا ایجاد شرایط مناسب وکنترل آن در مدت زمان کوتاهی به کود مناسبی از نظر کشاورزی وبهداشتی دست یافت. البته تولید بیوگاز از فضولات دامی نیز می تواند مطرح باشد که استفاده از این روش باید با مطالعات کافی وبا احتیاط انجام شود.

تولید بیوگاز از پسماندهای روستایی

به مجموعه گازهای تولید شده از تجزیه وتخمیر فضولات انسانی یا حیوانی وگیاهی را که در نتیجه فقدان اکسیژن وفعالیت باکتری های غیر هوازی در یک محفظه تخمیر به وجود می آید اصطلاحاً بیوگاز می نامند. نتایج اصلی ایجاد واستفاده از فرایند بیوگاز عبارت است از:

ü      تولید گاز متان

ü      تهیه کود خوب وبهداشتی

ü      کنترل آلودگی های زیست محیطی

ساختمان یک دستگاه بیوگاز عموما از دو حوضچه ورودی وخروجی یک محفظه تخمیر ویک محفظه گاز تشکیل شده است. دستگاه های بیوگاز عموماً در دونوع با سرپوش شناور با محفظه وبدون حفاظ (مدل هندی) ونوع با سرپوش گاز ومخزن تخمیر به صورت واحد وبا حجم ثابت گنبدی شکل (مدل چینی) ساخته میشود. اشکال مربوط به انواع دستگاههای بیوگاز به پیوست ارایه شده است.

بیوگاز شامل گازها متان (55- 65 درصد)- دی اکسید کربنیک (35- 45 درصد) ازت (0- 3 درصد) هیدروژن (0- 1 درصد)- اکسیژن (0 1 درصد) وهیدروژن سولفوره (0 1 درصد) می باشد.

نوشته شده در تاریخ شنبه 1 آبان 1389    | توسط: یوسف دیندار    |    |
نظرات()